Author: Serkan KOÇ

Kuşburnu / Halk arasında Yabangülü, İtburnu, Deligül, Gülburnu, Gülelması olarak da bilinir. Ülkemizde geniş bir alanda doğal olarak yetişmektedir. İlk defa 1551’de Rosa rubiginosa’nın kültüre alındığı, 1737’de Rosa canina ve 1872’de Rosa domalis’in bunu takip ettiği görülmektedir. 17.yy’dan bu yana da bir süs bitkisi olarak kullanılmaktadır. / Dünyada 70-100 kadar türü yetişen kuşburnunun yaklaşık %25’i ülkemizde yetişmektedir. Ülkemizde doğal olarak bulunan Rosa türlerinin sayısının birisi endemik olmak üzere 24 olduğu, ayrıca 5 alt tür, 2 varyete ve 15 melezin bulunduğunu belirtilmiştir. / Kuşburnu 2500 metre yükseklikteki yerlere kadar yetişmektedir. Soğuğa karşı çok dayanıklıdır. Serbest tozlaşmada meyve tutum oranı çok yüksek olduğundan bahçe tesisinde karışık türlerin bir arada olması tavsiye edilir. Bahçe tesisi için tavsiye edilen dikim mesafeleri 1x 1,5 - 1,5 x 2 – 3,5 x 1,2 – 3 x 2 – 3 x 3 gibi çok geniş bir aralık göstermektedir. Bu dikim mesafeleri göz önüne alındığında dekara 111 - 667 adet fidan dikilebilmektedir. Kışı şiddetli geçen iklim bölgelerinde fidanların ilkbaharda dikilmesi daha uygundur. Bu tarih şiddetli soğuk ve donlardan sonra, havaların yumuşamaya başladığı ilkbaharın başlangıcı sayılan günlere rastlamaktadır.		Esas itibariyle fidan dikim dönemi, sonbaharda ağaçlar yapraklarını döktükten itibaren başlayarak, tomurcuklar patlayıncaya kadar devam eder. İklim elverişli ise fidanın sonbaharda dikilerek ilkbaharda vejetasyonun başladığı döneme yerinde adapte olmuş vaziyette girmesi en uygun durumdur. Fidan dikilecek çukurlar sonbaharda yağışlardan önce açılarak toprağın tavlanması ve havalanması sağlanmalıdır. Fidan dikilecek yerler 60 x 60 cm genişlik ve derinlikte açılmalıdır. Daha yüksek seviyede bitki besin elementi ihtiva eden üstten çıkan toprağın, üzerinden bir yıl geçmiş yanmış çiftlik gübresi ile karıştırılarak fidan çukurunun tabanına, alttan çıkan toprağın ise çukurun üst kısmına konulmasına dikkat edilmelidir. / C Vitamini Deposu / Ülkemizde Orta ve Kuzey Anadolu’da yetişen kuşburnunun C vitamini bakımından diğer meyvelere kıyasla oldukça zengin olduğu (100-1700 mg/100 g) belirlenmiştir. Kuşburnundaki askorbik asitin (417 mg/ 100 g), portakaldaki askorbik asite göre (76 mg/100 g) yaklaşık 6 kat daha fazla olduğu saptanmıştır. / Tablo 1. Bazı Meyvelerin C Vitamini İçeriği		Askorbik asite ilave olarak kuşburnunda B1 ve B2 vitaminleri, E ve K vitaminleri ayrıca karoten olduğu belirlenmiştir. Kuşburnu meyvesinin tohumlarının da beslenme açısından değerli olduğu, yüksek oranlarda doymamış yağ asidi ihtiva ettiği bildirilmiştir. / Şifa Kaynağı / Gülün yabanisi olan kuşburnu çok eski zamanlardan beri, kozmetik, parfüm sanayiinde ve ilaç yapımında kullanılmaktadır. Romalılar tarafından kuşburnu çiçeği karın ağrılarına; Hipokrat zamanında iltihaplara; Ortaçağ ve daha sonraki dönemlerde ise dişeti kanamaları, böbrek ve safra tasları, tenya ve yılancık hastalığına karsı kullanılmıştır. Binlerce yıl öncesinde kuşburnundan Skorbit hastalığının tedavisinde de yararlanıldığı bilinmektedir. Halk hekimliğinde ilaç olarak farklı hastalıklarda en fazla kullanılan bitkiler arasındadır.

Meyve	C vitamini (mg/kg)
Kuşburnu	460-3158
Çilek	600-770
Limon	450-580
Erik	30-50
Portakal	400-550
Kivi	590
Greyfurt	360
Elma (yeşil)	60
Üzüm (yeşil)	30
Muz	100-250
Armut	50-60

Tablo 2. Kuşburnu Marmelatı		** / Kuşburnunun eskiden beri en yaygın kullanımı, kurutularak veya taze olarak bitki çayı şeklinde tüketilmesidir. Günümüzde taze ve kurutulmuş kuşburnu yanı sıra hazır kuşburnu çayları da satışa sunulmaktadır. Kuşburnunun bir diğer değerlendirme şekli de marmelat yapımıdır. / Malzemeler: / 1 kg kuşburnu / Yeterince su / Yarım kg toz şeker / Yapımı: / Öncelikle olgunlaşmış meyveleri iyice yıkayın. Bunların çiçek ve dip kısımlarını ayıklayın. Daha sonra marmelatı pişireceğiniz tencerenin içine kuşburnu meyvelerini koyun. Tencerenin içine kuşburnu meyvelerinin yüzeyine çıkacak kadar su ilave edin. Ardından tencereyi ocağın üzerine alarak, kısık ateşte kuşburnu meyveleri ezilme kıvamına gelene kadar kaynatın. Yumuşamış olan kuşburnu meyvesini suyu ile birlikte süzgeçten geçirin. Bu sayede çekirdeklerini ayırmış olursunuz. Bu kuşburnu ezmesini ince un eleğinden geçirin. Bu şekilde elde ettiğiniz elenmiş meyve ezmesini yeniden pişirmeye başlayın. Ancak bu sefer dibinin tutmaması için, devamlı olarak karıştırmayı ihmal etmeyin. Bunu kısık ateşin üzerinde pelte kıvamına gelinceye kadar pişirmeye devam edin. Pişirme sırasında tencerenin üzerinde oluşan köpükleri de almalısınız. Tencerenin ocaktan alınmasından hemen önce, toz şekeri ilave edin. Eğer şekeri daha önce koyarsanız, marmelatın rengi daha koyu olacaktır. Doğal bir renkte olması için, şekeri bu aşamada koymalısınız. Daha sonra ocağın altını kapatın ve kuşburnu marmelatını sıcak iken kavanozlara doldurun. Ağzını iyice kapatın. Bundan sonra sadece tüketileceği zaman kapağını açmalısınız. Bunları serin bir yerde muhafaza etmelisiniz. / İL GIDA, TARIM ve HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ / Saraçlar Mah. Bayındır Sok. No:2 37820 Merkez/KASTAMONU / Tel No: (366) 214 84 00 Faks No: (366) 214 31 70 / http://kastamonu.tarim.gov.tr/		T.C. / KASTAMONU VALİLİĞİ / İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü / KUŞBURNU / VE / MARMELATI / Haziran- 2017 / KASTAMONU

Kullanım Sekli	Faydaları
Taze Kuşburnu	Çekirdekleriyle taze olarak yenen kuşburnu barsak solucanlarını düşürür.
Çay,Marmelat,Meyve Suyu,Macunu	Büzücü, kabız yapıcı olduğundan ishale faydalıdır.
Macun: Kuşburnu meyvesiyle toz haline getirilerek karıştırılır.	Böbrek ve idrar yolu tasları ve kumlarında, kanlı idrarda, gut hastalığında, rahim kanamasında, mide kramplarında, yağlı yemeklere karsı duyarlılık durumlarında kullanılır. Skorbit hastalığında kullanılır. Bünyeyi güçlendirici, idrar söktürücü, yara iyileştiricidir ve kan temizleyici özellik gösterir.
Su ve Marmelatı (Seker ilave edilmemiş)	Seker hastalığına karsı kullanılır.
Kuşburnu Çayı	Ateş düşürücü, güçlendirici, safra kesesi, böbrek ve mesane rahatsızlıklarına karsı yararlıdır. Ayrıca böbrek üstü bezleri üzerine etki ederek bazı hormonların üretimine destek sağlamaktadır. Soğuk algınlığı, grip, nezle, öksürük, halsizlik ve bitkinliğe karsı faydalıdır.
Dallarındaki yumrulardan hazırlanan çay	Kanser ve bazı rahim hastalıklarında yararlıdır.
Yaprak ve çiçeği	Ufak çaplı yaralar ve yanıklarda kullanılır.
Kuşburnu Esansı	Soğuk algınlığı, öksürük, nezle ve grip için kullanılır.
Kuşburnu Yağı	Cilt koruyucu, yaslanmayı geciktirici, gençleştirici, kırışık önleyici, güneş ve sert hava koşullarına karsı koruyucu, yaralanmış dokuları iyileştirici ve kalınlaştırıcı, ayrıca yüzdeki lekeleri giderici, pigment asyönü azaltıcı, kılcal damar çatlamalarını önleyicii ve sivilcelerden koruyucu etkiye sahiptir.